Prezidenti kompanhia Woodside, Don Voelte hatete nia parte respeitu posisaun Primeiru Ministru Xanana Gusmão atu dada pipeline kampo mina Greater Sunrise mai Timor Leste (TL) maibe presisa tur hamutuk bele hetan solusaun nebe propriu.
Don Voelte hatoo lia hirak wainhira hatan perguntas konaba posisaun Primeiru Ministru Xanana nebe hakarak pipeline Sunrise nee mai Timor Leste.
“Ami respeitu Primeiru Ministru, respeita Presidente Republika no respeita Parlamento Nasionál”dehan Don Voelte, hafoin hasoru malu ho eis Primeiru Ministru ne'ebe mos nudar aktual Sekretario Geral partido Oposisaun, FRETILIN, Dr. Mari Alkatiri, iha Farol, Dili.
Nia mos lembra katak kuaze negosisaun ba kampo mina Greater Sunrise ne’e dala tolu nulu ona (30) maibe oinsa atu konklui pozisaun Timor Leste nian.
Konaba oinsa posisaun Woodside nian ba proposta Floating LNG nebe Governu Timor Leste rejeita, Prezidenti konpanhia Woodside nee hateten, Propsosta ne’e sira, nia nudar Joint Venture iha obrigasaun atu desemvolve deskritivu tebtebes saida maka obsaun diak liu ba obsaun desemvolvimentu no obsaun komersial.
“Proposta ida ne’e atu ita hahu diskusaun ba informasaun, ami promove informasaun barak hodi hatudu ami nia posisaun. Maibe agora ami halo diskusaun ho Governu Timor Leste no grupo intresado (stakeholder) iha nee atu debate,”tenik nia.
Posisaun Governu Timor Leste nian maka atu lori pipeline ne’e mai Timor, Presidente Woodside ne’e hatan nia respeita tebtebes posisaun Primeiru Ministru ba tempo ne’e maibe Joint Venture deskobre oinsa atu bele hetan solusaun ne’ebé proprio.
Husu mos konaba karik laiha posibililidade atu dada pipeline ne’e mai Timor Leste nia hatan katak teknikamente, la’os deit teknolojia, ida ne’e difisil, maibe teknikamente viabel atu halo ida ne’e.
“Ami fiar ekonomikamente bele halo ida ne’e maibe absolutamente ita hatene, ita halo planu ba fatin, ida ne’e halo sidadaun Timor Leste hetan benefisiu husi desemvolvimentu kampo ne’e, la’os osan, osan parte ida husi desisaun maibe ita espera atu halo oinsa povu no Governu Timor Leste kona ba edukasaun, servisu no uportunidade ba povu Timor Leste , la’os finansiamentu maibe halo sira moris diak, no kontenti ba produsaun husi desemvolvimentu kampo ida ne’e, no ida ne’e mak ami nia intensaun,” dehan Don Voelte.
Visita Woodside ho ninia joint venture mai Timor Leste durante loron tolu nia laran hodi hasoru malu ho grupo intersado sira konaba tasi Timor noa sei rona advise no komentariu balu husi parte Timor Leste nian.
Iha uportunidade hanesan Sekretario Geral Partido Fretilin, Dr. Mari Alkatiri hatete nia parte mantein Pozisaun katak kadoras Pipeline Greater Sunrise tenki dada mai Timor Leste.
Eis Primeiru Ministru iha primeiru governu konstitusional nee deklara katak sei iha asuntu ida iha Timor Leste que iha konsensu mak atu Pipeline mai Timor Leste, ne’ebé nia hateten klaru, klaru ona.
“Ha’u hatete ba sira katak ha’u la bele uza argumentus tenknikus, tamba ha’u la iha imformasaun nein mai husi Governu nein mai husi Joint Venture, ha’u la gosta koalia naran-naran deit,”katak Alkatiri.
Alkatiri dehan ba Joint Venture katak sira tenki konsidera sira nia proposta ne’e hanesan starting point atu hahu prosesu la’os pontu final iha ne’e.
“Ha’u triste katak Governu ne’e ninia pozisaun halo tauk tiha pontu final ona, ne’e la los. Ita hein sira atu aprezenta proposta ida ita tenki loke odamatamn para halo diskusaun.
Nia mos eplika, Timor Leste iha preferensia tolu agora, Joint Venture sira hahu ho proferensia lima, agora sira nian ida deit. Sira uluk dehan opsaun lima depois tun ba tolu i tun fali ba rua, agora ida deit mak floting.
“Ita hela ho tolu agora Australia hakarak lori ba Darwin, Timor Leste hakarak lori mai i Joint Venture hakarak iha floting, entaun halo nusa ita la tur hamutuk par halo negosiasaun, ne’e hatudu deit katak ita la iha kapasidade, la iha seguransa no ita la senti ita nia an iha kbi’it atu hahu negosiasaun,” dehan Alkatiri.
Prosesu tasi Timor ne’e, negosiasaun uluk quedas, negosiasaun que susar, negosiasaun que todan tebes tau nia (Alkatiri) kabas hala’o la tur deit dehan la kohi, ohin fó la iha negosiasaun.
“Se ha’u mak nune’e ida oras ne’e fundu mina rai mos la iha, se ha’u mak uluk dehan imi fó mai ami ou la iha negosiasaun la iha akordu, entaun fondu mina rai la iha. Ha’u hanoin Planu Estrategiku Desenvolvimentu Nasional mos la iha ona,”deklara Alkatiri.
Tuir akordu entre Timor Leste ho Australia negosiasaun ba kampo mina Greater Sumrise nee too 2013, se too tinan 2013 laiha akordu entre nasaun rua ho kompania woodside maka akordu nee la fale ho tama ba negosiasaun foun.
Tidak ada komentar:
Posting Komentar